Mediation blijkt in arbeidsconflicten een succesvolle en veelgebruikte methode om geschillen op te lossen. Wanneer de wens is de arbeidsrelatie in stand te houden, is het van belang dat niet een van de partijen als winnaar uit een conflict komt, maar dat partijen samen tot een oplossing van hun conflict komen. Binnen mediation kunnen concrete afspraken gemaakt worden over de samenwerking, wederzijdse verwachtingspatronen en functieinhoud. Vaak lopen mediations bij arbeidsconflicten uit op een exit mediation. Partijen komen dan overeen dat de arbeidsovereen-komst in goed overleg wordt ontbonden.
Betrokkenen
Marije, tandarts, heeft de praktijk enkele jaren geleden overgenomen van haar vader. Het is een goedlopende praktijk. De praktijk bestaat, naast Marije, uit Kees, een parttime werkende tandarts in loondienst, twee assistentes, Doortje en Maaike, en twee parttime werkende mondhygiënisten, Susan en Ella. Susan werkt al ruim dertig jaar in de praktijk en is ooit begonnen bij de vader van Marije. Susan heeft Marije grotendeels zien opgroeien. Susan is een sterke vrouw met een duidelijke eigen mening die zij niet onder stoelen of banken steekt. Marije daarentegen is wat schuchter, heeft weliswaar bewust gekozen voor het tandartsenvak, maar wordt nu ook geconfronteerd met haar rol als werkgever. Dit valt haar niet makkelijk. Patiëntenzorg leveren is helemaal haar passie, maar het leiden van een praktijk met personeel brengt geheel andere competenties met zich mee. Marije moet nog veel leren op dit vlak en dat ziet Susan. Susan had altijd een hele goede band met de vader van Marije en zij laat niet na dit keer op keer te benadrukken. Dit praktijkvoorbeeld gaat over de mediation tussen Susan en Marije. De andere medewerkers van de praktijk zijn er niet bij betrokken geweest.
Casus
Marije besluit een mediator in te schakelen om te helpen bij het verbeteren van de onderlinge verhoudingen tussen haar als werkgever en de in loondienst werkende mondhygiënist Susan. Susan is al ruim dertig jaar in dienst van de praktijk en heeft altijd naar volle tevredenheid gewerkt. Marije heeft de praktijk enkele jaren geleden overgenomen van haar vader. Dat heeft geleid tot veranderingen. Susan heeft daar moeite mee. Er bestaat onenigheid op tal van terreinen, variërend van de noodzaak tot doorverwijzing naar de tandarts tot aan de wijze waarop Susan communiceert. Marije wil dat Susan alle patiënten minimaal tweemaal per jaar actief doorverwijst naar de tandarts. Susan vindt dat dit de eigen keuze van de patiënt is en werkt hier niet aan mee. Andersom is de stelligheid waarmee Marije communiceert al langere tijd een doorn in het oog. Functionerings- en beoordelingsgesprekken duren ellenlang en eindigen steevast in een welles-nietes discussie. Hierdoor is de onderlinge verstandhouding verslechterd. Ook de andere collega’s krijgen problemen in de samenwerking met Susan. Er zijn zelfs twee assistentes vertrokken door haar houding en gedrag. Marije heeft steeds minder vat op haar. De mediator wordt ingeschakeld op het moment dat de verhoudingen ernstig bekoeld zijn.
Het mediatontraject start met individuele gesprekken met Marije en Susan. Al snel blijkt dat de verhoudingen inderdaad ernstig verstoord zijn. Marije gelooft in het oplossen van de problemen. Susan heeft er eigenlijk geen vertrouwen meer in, maar wil nog we! een poging wagen. In de twee volgende mediationsessies blijkt hoe slecht de verhoudingen zijn. Ze vliegen elkaar over allerlei details in de haren. Zo wordt er ruzie gemaakt over wanneer een patiënt naar de tandarts gestuurd moet warden tot aan de plaats waar de bekertjes moeten staan. Ze gunnen elkaar geen millimeter waardoor er geen beweging in het proces komt. Wat de mediator ook probeert, beide partijen blijven halsstarrig in hun posities zitten.
Het is overduidelijk dat deze samenwerking geen succes meer gaat warden. Maar wie gaat dat als eerste benoemen? De mediator besluit beide partijen individueel te spreken. Uit deze emotionele gesprekken blijkt dat beiden er geen vertrouwen meer in hebben dat de verhoudingen zullen verbeteren. Het vertrouwen in elkaar is geschaad en kan niet meer hersteld warden. In overleg met de mediator worden de verschillende opties besproken. De keuze bestaat uit de mediation opschorten, de mediation voortzetten en proberen te redden wat er te redden valt of de mediation voortzetten met een ander doel, namelijk de ontbinding van de arbeidsovereenkomst. Marije twijfelt lang. Ze voelt dat ze gefaald heeft, maar besluit uiteindelijk dat het zo niet verder kan. Zowel Marije als Susan geven dus de voorkeur aan de laatste optie en het wordt een exit mediation. Doe! van de exit mediation is te komen tot ontbinding van de arbeidsovereenkomst met wederzijds goedvinden. Na een kort onderhandelingsproces onder begeleiding van de mediator, wordt een vaststellingsovereenkomst opgemaakt. De vaststellingsovereenkomst heeft de functie van een beëindigingsovereenkomst en bevat alle afspraken die gemaakt worden om de arbeidsovereenkomst te ontbinden. Er warden afspraken gemaakt over de hoogte van de financiële vergoeding voor Susan, de opzegtermijn, het concurrentiebeding en de terugbetaalregeling voor opleidingskosten. Maatwerkafspraken dus. Beide partijen ondertekenen deze en daarmee is de mediation afgerond. Marije gaat op zoek naar een nieuwe mondhygiënist en Susan overweegt een eigen praktijk te starten in een andere gemeente.
Het resultaat
Een voordeel van beëindiging van de arbeidsrelatie via exit mediation is dat het verwerkingsproces voor degene die vertrekt minder ingrijpend is dan wanneer het vertrek via een juridische procedure opgelegd wordt. Dit komt doordat er in de mediation ook aandacht wordt besteed aan de emotionele aspecten en er geen ‘case’ hoeft te worden gemaakt. Ook voor de rest van de praktijk heeft dit minder negatieve gevolgen. Immers wanneer een juridische procedure wordt gevolgd kunnen de overige medewerkers het gevoel krijgen dat de werkgever niet respectvol met werknemers omgaat en dat zij het volgende slachtoffer kunnen zijn. Hoewel het beëindigen van een arbeidsovereenkomst altijd een complex onderwerp is, biedt mediation de mogelijkheid om dit op een nette, respectvolle en snelle wijze te regelen.